Tolhuis Gelinden
Tolhuis Gelinden - #2

Bouwperiode: Midden 18e eeuw | Afkomstig van: Gelinden  | Naar Bokrijk gekomen in: 1958 | locatie in het museum: Haspengouw

Het gebouw en haar verleden

Dit gebouw in Maaslandse baksteen- en blauwe natuursteenstijl heeft een 1777 gedateerde schoorsteen. Het gebouw kan echter ouder zijn (ca. 1725 ?). Het werd vóór de overbrenging naar Bokrijk gebruikt als woonhuis.

Waarom staat er een slagboom voor dit gebouw?

Dit gebouw was vermoedelijk een tolhuis voor het innen van tol. De tolpachter of tolontvanger mocht de weg afzetten met een slagboom of een andere versperring zodat hij tol kon eisen van voorbijtrekkende handelaars, boeren of reizigers. De tolinkomsten dienden voor de aanleg en het onderhoud van wegen. Het recht om tol te innen van weggebruikers heette bareelrecht.

Boetes en maatregelen

De slagboom stond bij voorkeur aan een natuurlijke barrière, zoals een brug over een gracht, zodat je zelfs met een eindje omrijden de tol niet kon omzeilen. De houten slagboom ging pas open na controle van de kar en de lading en nadat de tol betaald was. Bij overtredingen moest de reiziger een boete betalen. Als zijn lading te zwaar was, moest hij het overtollige gewicht afladen. Bij een te brede kar werden de wielen stukgebroken. Wie de boete niet kon betalen, moest zijn paarden achterlaten.

Iedereen in hetzelfde spoor

Op zandwegen reden alle karren het best in hetzelfde spoor. Anders ging de weg kapot. Daarom maakte een smid de wielassen van alle karren even breed. De breedte van een karrenspoor kon verschillen van dorp tot dorp. Als je een kar kocht in een ander dorp, dwongen je dorpsgenoten je om de spoorbreedte te laten aanpassen bij een lokale smid.