Vogelvlucht

Arboretum

Het arboretum van Bokrijk werd aangelegd begin jaren zestig. Het was een samenwerkingsverband tussen enkele wetenschappelijke instellingen van Limburg (bosbiologisch centrum), de politieke overheden van de provincie en enkele enthousiastelingen. 

Aanvankelijk was de aanplant strikt systematisch en gerangschikt volgens de taxonomische inzichten van die tijd en de opbouw was dus zuiver wetenschappelijk. Pas in 1983 deed een nieuwe visie zijn intrede. Een arboretum of botanische tuin moest ook aan de modale burger iets te bieden hebben. Vanaf toen werd de collectie geleidelijk omgetoverd in een mooie landschappelijke tuin waar het aangenaam vertoeven is. Het werd dus toeristisch gezien ook een attractiepool.

Het arboretum van Bokrijk werd in die tijd ook lid van de VBTA (vereniging Belgische Botanische Tuinen en Arboreta) en BGCI (Botanical Gardens Conservation International) (www.bgci.org) en van daaruit werd iedere instelling gestimuleerd om referentiecollecties aan te leggen, laat ons zeggen dat ze wilden dat we ons specialiseerden. 

We prefereerden de geslachten hulst ( Ilex) (www.hollysocam.org), Magnolia (http://www.magnoliasociety.org/) , de houtachtige grassen en de Rhododendrons. Uiteraard was dat ook een bewuste keuze, het zijn allemaal erg decoratieve of bruikbare geslachten en net dat wilden we in een toeristisch domein duidelijk benadrukken. Biodiversiteit kun je alleen maar duidelijk voor de bezoekers naar voor brengen als je hen kunt charmeren met de overweldigende bloemenpracht die de natuur te bieden heeft. Maar uiteraard hebben we veel meer, een prachtige collectie eiken www.internationaloaksociety.org en beuken , een varencollectie www.hardyferns.org om “u” tegen te zeggen en nog veel meer.

Daarnaast is het arboretum een soort promotie voor de rijke “horticulture” traditie die België op dat gebied heeft. Dat zie je in de rijke collecties “Gentse Azalea’s“ die er gehuisvest is. Momenteel wat in onbruik geraakt maar elders in de wereld soms nog razend populair.

Uiteraard promoten we ook zoveel mogelijk ons ecologisch beheer. Het is een steeds groeiend proces van “trial and error” maar zolang we vooruitgang boeken is het een stimulans om op dat elan verder te gaan.

Het arboretum is zo’n 18 ha groot en is opgebouwd uit een landschappelijke gedeelte, een moerastuin en een bosarboretum waar de climax vegetatie hoofdzakelijk uit bestaat . Deze deelgebieden vertegenwoordigen biotopen die overal ter wereld zouden kunnen voorkomen en waaronder een specifieke flora in de vorm van varens, houtachtige gewassen en kruiden kan groeien.

Meer info over de collecties http://www.plantcol.be/ of http://www.dendrologie.be/

Historisch Groen

Het historisch groen in Bokrijk is vooral terug te vinden in de grote diversiteit aan groentes in de vele tuintjes rondom de hoeves. Maar groentes zijn maar een facet van het verhaal.

Vroeger had men naast groentes ook de typische voedingsgewassen. Gewassen die nu niemand meer kent omdat ze in onbruik geraakt zijn mede door het feit dat er nieuwe of betere selecties ontstonden die robuuster waren en beter verhandelbaar. 

Op zich is dat een belangrijk gegeven, denk maar aan de mispel of de moerbei, zeer interessante vruchten maar nauwelijks verhandelbaar en dus niet meer gekend. Meer informatie over die materie kun je vinden met de boomgaardenstichting waar we intensief mee samen werken. (http://www.boomgaardenstichting.be/)

Bij de voedingsgewassen was er dan dikwijls de bodemgesteldheid die de beperkende factor was. Op de arme Kempense gronden voelde boekweit en Emmer zich perfect op zijn plaats.

Maar door de opkomst van kunstmest was elke grond vruchtbaar te maken en verdwenen deze voedingsgewassen geleidelijk van ons bord en werden vervangen door gewassen die in opbrengst de vorige soorten ver overtroffen.

De typische hoogstamboomgaarden uit het Haspengouw behoren ook tot het historisch groen van deze regio. En wie kent er niet de oude geurrozen van grootmoeders tuin. Lang verloren en in onbruik geraakt maar her en der waren er gedreven en gepassioneerde tuiniers die uit nostalgie deze bijzondere variëteiten wisten te bewaren. 

Deze kun je nu reeds en in de toekomst nog beter bewonderen in Bokrijk. 

Maar de laatste jaren werd er door het INBO heel wat werk verzet om ons inheems genetisch patrimonium te inventariseren en te behouden. Wie kent er geen foto’s met monumentale lindes op het kerkplein. In deze moderne tijd zijn vele kerkpleinen parkings geworden en de bomen zijn verdwenen maar gelukkig niet overal. Ze hebben allemaal een verhaal maar bomen sterven ook, het is dus uitzonderlijk waardevol om deze autochtone klonen te bewaren en in het Openlucht museum de ideale plaats omdat te doen. 

Veestapel/Dieren

De veestapel van Bokrijk werd uitgebouwd in het verlengde van een doorgedreven verlevendiging van het Openluchtmuseum die in de begin van de jaren 1990 zijn opgang maakte. Vanaf 1958 werden de eerste historische gebouwen van overal in Vlaanderen naar bokrijk overgebracht en daar in detail terug gereconstrueerd en opgebouwd.

Na realisatie van dat alles had men uiteraard alleen een weliswaar uniek decor, in 1990 nam men het initiatief om het leven dat er ooit geweest moest zijn ook deels te reconstrueren en te evoqueren. Een facet van het dagelijks rurale leven uit die tijd was hun “veestapel”. Elke regio in Vlaanderen had wel zijn eigen huisdierrassen, zijn eigen lastdieren aangepast aan de typische bodems en of de geografische ligging van de streek.

De paardenrassen die wij hier houden zijn allemaal afgeleiden van het “Brabants trekpaard”, de “Ardenner” was gewoon een lichter type dat ook in heuvelachtige streken van de Vlaamse Ardennen gebezigd werd. Bij het ontstaan van België heeft men nog een poging ondernomen om vrij artificieel een “Belgisch trekpaard” door samenvoeging van beide rassen, maar echt aangeslagen heeft dat nooit. 

Runderrassen zijn dan weer een totaal verschillende problematiek, het waren de zogenaamde dubbeldoelrassen, momenteel worden die nog maar sporadisch gekweekt alhoewel Europa nu de kweek ervan terug wil stimuleren. Het zijn rassen die zowel vlees als melk geven maar nooit in extreme hoeveelheden. Vleesrassen en melkrassen zijn een creatie van onze moderne bio industrie, ze produceren vlees of melk in exuberante hoeveelheden maar nooit beiden. Dubbeldoelrassen hebben nu nog het voordeel dat als de vleesprijs ineenstort dat ze dan nog een surplus hebben aan de melkprijs of andersom.

Maar we hebben ook typische schapenrassen en andere kleinveerassen. Alhoewel het met dat laatste niet zo wil lukken. Bokrijk is niet alleen veel museum maar ook veel natuur en dat wil zeggen dat predatoren zoals vossen, steenmarters of roofvogels zich hier ook thuis voelen. De combinatie tussen predatoren en kleinvee wil niet altijd lukken!

Binnen de mate van het mogelijke willen we die dieren ook gebruiken zoals ze vroeger gebruikt werden maar ook hier zijn de tijden veranderd. We hebben andere normen en waarden en soms houdt dat ook beperkingen in voor het dierenbestand. Soms wordt het vroegere gebruik nu eerder beschouwd als misbruik en uiteraard is het niet de bedoeling dat aan de mensen te tonen. 

Maar alles wat we hebben is wetenschappelijk onderbouwd en we werken intensief samen met vzw Steunpunt Levend Erfgoed (http://www.sle.be/ )